Strategisch ongemak: Waarom de echte overheidsstrateeg durft te schuren

Overheidsstrategie: De kunst van het ‘onmogelijke werk’

Strategisch opereren in de publieke sector is allesbehalve comfortabel. Het betekent voortdurend balanceren tussen uiteenlopende waarden, belangen en standpunten. Hoe goed je ook functioneert, als strateeg kom je vroeg of laat in conflict met je omgeving. Niet door mislukking, maar omdat het onmogelijk is iedereen tevreden te stellen. Dat ongemak is juist kenmerkend voor sterk strategisch vakmanschap.

Vijf trends die het strategische speelveld veranderden (2007-2026)

1. Versnelling: Politieke druk en mediadruk dwingen tot snel handelen; wie tijd neemt voor reflectie wordt gezien als traag.
2. Politisering: Klassiek, onafhankelijk advies van ambtenaren botst steeds vaker met politieke belangen; het speelveld wordt harder.
3. Betwiste kennis: Experts zijn niet langer vanzelfsprekend autoriteit; desinformatie en polarisatie maken het onoverzichtelijk.
4. Convergentie: Ministeries proberen alles tegelijk te zijn, waardoor focus verloren kan gaan.
5. Verbreding: Strategisch vermogen verspreidt zich naar nieuwe rollen als Chief-X-Officers en uitvoerders, wat het speelveld breder maakt.

Tegenspraak is noodzakelijk

Omgaan met strategisch ongemak vraagt om meer dan meegaan met de stroom. Je hebt bewust ruimte nodig voor tegenspraak, om blinde vlekken zichtbaar te maken. De strateeg moet niet alleen standaardtaken uitvoeren, maar vooral letten op wat anderen vermijden, verliezen, verzwijgen of verwaarlozen:

• Vermijden: Informatie en perspectieven buiten het dominante verhaal.
• Verliezen: Contact met burgers die afhaken of geen vertrouwen hebben.
• Verzwijgen: Moeilijke onderwerpen zoals beleidsmislukkingen.
• Verwaarlozen: Sfeer en energie binnen de organisatie, niet-gehoorde stemmen.

De strateeg als spiegel: Vragen die schuren

De kracht van strategie zit in het durven stellen van ongemakkelijke vragen, zoals:

• Welke perspectieven zijn genegeerd omdat ze niet in ons verhaal passen?
• Wat weten we stiekem, maar wordt nooit uitgesproken?
• Wie worden bij dit besluit buitengesloten en dragen daar de gevolgen van?
• Is ons advies gebaseerd op expertise en duurzaamheid, of vooral op meebewegen?
• Wie zijn de ‘unusual suspects’ die ontbreken in het proces, en hoe zouden zij reageren?
• Hoe verhoudt kortetermijnwinst zich tot de langetermijnwaarde van onze organisatie?

Sneuvelbereidheid: Moed om te schuren

Sterk strategisch vakmanschap vraagt moed. De durf om de leiding een spiegel voor te houden, zelfs als dat je positie onder druk zet. Sneuvelbereidheid betekent bereid zijn aan regels te tornen—zowel formeel als informeel—in het belang van het publiek. Strategie draait niet om het gladstrijken van ongemak, maar om het benutten hiervan voor beter beleid.

Dus: ben jij klaar om het ongemak op te zoeken en vast te houden?